การเปลี่ยนแปลงทางร่างกาย และจิตใจของวัยหมดประจำเดือน

วัยหมดประจำเดือน หมายถึง วัยที่ไม่มีประจำเดือนออกมา ในระยะเวลาอย่างน้อย ๑ ปีติดต่อกัน เนื่องจากรังไข่เลิกทำงานแล้ว
โดยธรรมชาติแล้ว การหมดประจำเดือนจะเกิดขึ้นเมื่อผู้หญิงเรามีอายุได้ประมาณ ๔๘-๕๓ ปี
การหยุดทำงานของรังไข่นี้ อาจค่อยเป็นค่อยไป จึงพบว่ามีบาง รายประจำเดือนค่อยๆ ลดลงเรื่อยๆ จนในที่สุดก็หมดไป
บางรายประจำเดือนหยุดไปหลายเดือนแล้วออกมาอีกจำนวนเล็กน้อย ก่อนที่จะหมดไปเลย
ถ้าหากคุณผ่าตัดเอารังไข่ออกทั้งสองข้าง หรือใช้รังสีรักษา ก็เป็น การทำให้หน้าที่ของรังไข่หมดไปได้ คุณก็จะไม่มีประจำเดือนอีกต่อไปเช่นกัน

วัยหมดประจำเดือน

การเปลี่ยนแปลงของร่างกาย
ถ้าพิจารณาถึงอายุของวัยหมดประจำเดือน จะพบว่าอยู่ในช่วงวัย กลางคน ซึ่งวัยนี้ต่อไปก็จะเข้าสู่วัยสูงอายุ
ในช่วงวัยกลางคนนี้ นับเป็นช่วงที่ยาวนานที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก ทั้งทางร่างกายและจิตใจ โดยเฉพาะผู้หญิงเรา
หลายคนกล่าวกันว่า การทำงานหรืออยู่ร่วมกับหญิงวัยดังกล่าวนี้ เป็นสิ่งที่น่าเบื่อหน่าย จำเจ
แต่หลายคนยังคล่องแคล่ว กระฉับกระเฉง มีสุขภาพที่สมบูรณ์ ความคิดอ่าน และสติปัญญายังดีเลิศ รวมทั้งสถานะทางสังคมยังดีอีกด้วย จึงน่าจะเป็นสิ่งที่ท้าทาย เพื่อให้สังคมได้รับประโยชน์มากที่สุดจากคนกลุ่มนี้
ทุกคนคงเคยคิดว่า ตัวเองอยากจะอยู่ไปนานเท่านั้นเท่านี้ ซึ่งก็ไม่ มีใครกำหนดเองได้ สังขารคนเราเป็นสิ่งที่จะต้องเปลี่ยนแปลงในทางเสื่อมลงเรื่อยๆ เช่น
-กระดูกจะผุ เปราะ กร่อนบางลงโดยเฉพาะที่กระดูกอ่อนของข้อ-ต่อ
-กล้ามเนื้อลีบเล็กลง ความว่องไวในการสั่งให้กล้ามเนื้อทำงานลด
น้อยลง
-ความจุของปอดลดน้อยลง การหายใจน้อยลง การแลกเปลี่ยน ดูดซึมของก๊าซออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์ลดน้อยลง
-หัวใจบีบเลือดได้น้อยลง หลอดเลือดแข็งตัวขึ้น ความดันเลือดสูงขึ้น
-ทางเดินอาหารลีบฝ่อ ทำงานได้น้อยลง
-ประสาทสมอง และไขสันหลังเสื่อมลง ความรู้สึกสัมผัสลดน้อยลง ไม่สามารถจดจำเหตุการณ์ในช่วงสั้นๆ ได้ และจะเสื่อมเร็วยิ่งขึ้นถ้าไม่ได้ใช้งาน
-นอกจากนั้นความสามารถในการสืบพันธุ์ยังลดน้อยลงด้วย
การเปลี่ยนแปลงของระบบอวัยวะสืบพันธุ์
๑. ไข่และรังไข่ เมื่อแรกเกิด เด็กผู้หญิงแต่ละคนจะมีไข่ทั้งหมด ประมาณ ๑,๐๐๐,๐๐๐ ฟอง
ในขณะที่เด็กเจริญเติบโตขึ้น ไข่ส่วนใหญ่จะไม่พัฒนาและสลาย
ตัวไป
เมื่อเริ่มเข้าวัยสาว จึงมีไข่เหลือเพียงประมาณ ๕๐๐,๐๐๐ ฟอง เท่านั้น และมีเพียง ๔๐๐-๕๐๐ ฟอง ที่จะสุก และตกจากรังไข่ โดยจะตก เดือนละ ๑ ฟอง ถ้าไข่ไม่ได้รับการปฏิสนธิ คุณก็จะมีประจำเดือน
เมื่อถึงวัยหมดประจำเดือน ไข่ที่เหลือทั้งหมดจะฝ่อหายไป มองไม่เห็นอีกเลย รังไข่ก็จะฝ่อเล็กลงและหยุดทำงาน
๒. มดลูก ขนาดของมดลูกจะเล็กลง โพรงมดลูกจะแคบ เยื่อบุโพรงมดลูกจะบาง และไม่หลุดลอกเป็นประจำเดือนอีกต่อไป
๓. ท่อมดลูก จะหดสั้น ตีบลง กล้ามเนื้อท่อมดลูกเคลื่อนไหวตัวช้า ผนังเยื่อบุก็จะไม่สร้างสิ่งคัดหลั่ง
๔. ปากมดลูก มีการเปลี่ยนแปลงน้อยมาก แต่การสร้างเมือกลดน้อยลง
๕. ช่องคลอด มีขนาดเล็กลง ตื้น ผนังช่องคลอดบาง เหี่ยว แห้ง ลักษณะที่เป็นร่องจะหายไป เลือดที่มาเลี้ยงช่องคลอดลดน้อยลง เมือกหล่อลื่นตามธรรมชาติลดลง ทำให้รู้สึกไม่สบายในขณะมีเพศสัมพันธ์ และเกิดการอักเสบติดเชื้อได้ง่าย
๖. ปากช่องคลอด จะมีขนาดเล็กลง แบนราบ ผิวหนังบาง ขนหลุดร่วง แคมเล็กจะเหี่ยวเล็กลงมากจนมองไม่เห็นในบางคน
๗. หัวหน่าว จะเหี่ยว แฟบ มีขนน้อยลง
๘. ทางเดินปัสสาวะ จะเสื่อม มีขนาดเล็กลง อักเสบ และติดเชื้อโรคได้ง่าย
กล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อของกระเพาะปัสสาวะจะเสื่อมลง ทำให้กลั้นปัสสาวะไม่ได้ กลั้นลำบาก หรือปัสสาวะรั่วได้
๙. ผิวหนังโดยทั่วไปและขน ผิวหนังจะขาดความเปล่งปลั่งและความ ตึง โดยจะเหี่ยวย่น ขนก็จะมีน้อยลง เนื้อเหลว กล้ามเนื้อไม่ค่อยมีแรง
๑๐. เต้านม มีขนาดเล็กลง เหี่ยวยาน เหลว
อาการของคนวัยหมดประจำเดือน และการบำบัดรักษา
อาการที่จะกล่าวต่อไปนื้ อาจเกิดขึ้นกับคุณหรือไม่ก็ได้ ความรุนแรง ในแต่ละคนก็จะไม่เท่ากัน และเวลาที่เกิดก็อาจจะไม่แน่นอนอีกได้
๑. อาการร้อนวูบวาบ
ผู้หญิงแต่ละคนก็จะเล่าอาการนี้ไม่เหมือนกัน เช่น
คุณฤดี เล่าว่า “ดิฉันคอยดูว่าจะมีอะไรเปลี่ยนแปลงบ้าง แต่ก็ไม่ เห็นมีอะไรเกิดขึ้น นอกจากประจำเดือนค่อยๆ ออกน้อยลงในแต่ละเดือน เป็นเวลาถึง ๖ ปี และมักจะขาดหายบ่อยๆ แต่เดี๋ยวนี้ดิฉันแน่ใจแล้วว่า บ่ระจำเดือนได้หมดลงแล้ว’’
คุณวรรณา เล่าว่า “ชีวิตของดิฉันเบ่ลี่ยนจากหน้ามือเป็นหลังมือ เลย ดิฉันรูสึกว่าเป็นช่วงเวลาของชีวิตที่หนัก ไม่ราบรื่น อยากจะร้องไห้อยู่ตลอดเวลา และตอนกลางคืนก็ต้องตกใจตื่น เพราะเหงื่อออกท่วมตัว”
อาการร้อนวูบวาบนี้ เกิดได้ในระยะก่อนและระยะหมดประจำเดือน ซึ่งเป็นผลจากความไม่มั่นคงของระบบประสาทที่ควบคุมหลอดเลือด เนื่องมาจากการเสียสมดุลของฮอร์โมน
คุณอาจรู้สึกเพียง อุ่นวาบ แผ่ไปทั่วร่างกาย กินเวลาไม่กี่วินาที หรืออาจมากถึงกับร้อนแทบระเบิด พร้อมกับเหงื่อออกมากกินเวลาหลายนาที อาจคลำพบหัวใจเต้นแรง มีอาการคลื่นเหียน บ่อยครั้งที่รู้สึกชะตาร้าย และกระวนกระวายอย่างไม่มีเหตุผล
อาการทั้งหมดนี้ อาจเกิดขึ้นเป็นบางครั้ง หรืออาจเกิดเป็นประจำ สม่ำเสมอตลอดวันและคืนก็ได้
คุณขวัญใจ เล่าว่า “วันนี้ดิฉันใส่และถอดเสื้อหนาวประมาณ ๑๐
ครั้งแล้ว”
คุณเย็นจิต เล่าว่า “ดิฉันรู้สึกตัวเองจะถูกแขวนอยู่ในชะตาที่เลว ร้าย มันน่ากลัวจริงๆ และ ดิฉันรู้ได้เลยว่า ในครึ่งวินาทีนี้ จะต้องรู้สึกวูบวาบ จากส่วนล่างของลำตัวขึ้นมา เหงื่อเม็ดโตๆ จะผุดขึ้นที่ผิวหนัง และตัวร้อนเป็นไฟ จนไม่สามารถคุยต่อไปได้ และรู้สึกตัวเองน่าอับอายมาก”
คุณปรานี เล่าว่า “ประจำเดือนของดิฉันหมดมาได้ ๓ ปีแล้ว ตอนนี้รู้สึกว่าอาการร้อนวูบวาบเกิดขึ้นน้อย และห่างกันมาก ก็เลยทำให้รู้สึกคิดถึงมัน เหมือนกับการขาดเพื่อนไป”
อาการหัวใจเต้นแรง อาจเกิดโดยไม่มีอาการร้อนวูบวาบก็ได้ แต่ก็ มักจะรู้กันว่านี่เป็นความรู้สึกผิดปกติ
อาการที่แปลกอีกอย่างหนึ่งคือ รู้สึกเหมือนมดไต่อยู่ตามผิวหนัง อาการต่างๆ ดังกล่าวมาแล้ว จะเกิดมากขึ้นถ้าอากาศร้อนมาก ดื่มนํ้า หรือกินอาหารที่ร้อน ดื่มเหล้า กาแฟ หรือมีความเครียด
คุณใหญ่ เล่าว่า “ดิฉันตกลงใจที่จะเลิกดื่มกาแฟ เพราะสังเกต ตัวเองแล้วว่า ภายหลังจากดื่มกาแฟ หัวใจจะต้องเต้นแรง”
การบำบัดรักษาอาการร้อนวูบวาบ
(๑) ไม่ควรใช้ความร้อนประคบ เช่น กระเป๋านํ้าร้อน หรือเครื่อง- กำเนิดความร้อนอื่นใด
(๒) บริหารร่างกายเป็นประจำ ทีละน้อย จนกระทั้งอาการไม่ดีได้ผ่านพ้นไป
(๓) ให้ฮอร์โมนเอสโตรเจนเพิ่มแก่ร่างกาย (ภายใต้การดูแล
ของแพทย์)
๒. อารมณและพฤติกรรม
คุณผู้หญิงหลายราย มีประสบการณ์เปลี่ยนแปลงอย่างมากใน อารมณ์และพฤติกรรม เช่น โกรธง่าย ตึงเครียด ไม่มั่นคง กระวนกระวาย ซึมเศร้า ซึ่งก็ไม่มีใครบอกได้ว่า การเปลี่ยนแปลงนี้จะมีมากน้อยเพียงใด และทำให้สังคมเปลี่ยนไปเท่าไร ปัญหาเรื่องลูกที่แยกครอบครัวออกไปเพื่อประกอบอาชีพ หรือแต่งงาน และคุณต้องอยู่บ้านคนเดียว ต้องคิดถึงปัญหาเศรษฐกิจ ความต้องการทางเพศ และอื่นๆ ล้วนแต่เสริมให้อารมณ์และพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงยิ่งขึ้น
การบำบัดรักษาอารมณ์และพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลง
(๑) ผู้ที่จะช่วยบำบัดรักษาได้คือ ผู้ที่จะต้องเข้าใจว่าสิ่งต่างๆ จะต้องเกิดขึ้น และจะต้องคอยเอาใจใส่ช่วยเหลือ ประคับประคองทั้งทางร่างกายและจิตใจ
(๒) ให้ฮอร์โมนเอสโตรเจนเพิ่มแก่ร่างกาย (ภายใต้การดูแล
ของแพทย์)

ที่มา: อาจารย์สุมนา  ตัณฑเศรษฐี
    นายแพทย์ศิริพงศ์  ตัณฑเศรษฐี
    นายแพทย์สมเกียรติ  คูอมรพัฒนะ

แบบผมสวยอื่น ๆ: